Co to jest alkoholizm? Objawy i skutki choroby alkoholowej

Co to jest alkoholizm? Objawy i skutki choroby alkoholowej

Według Paracelsusa, ojca nowożytnej medycyny i toksykologii, wszystko jest trucizną i nic nią nie jest. Tylko dawka czyni truciznę – trucizną. Jak jest z alkoholem – można czy nie należy go pić? Może istnieją bezpieczne dawki? Jak rozwija się alkoholizm – co to za choroba, jakie daje objawy i co powoduje? Jak się ją leczy? O tym w naszym artykule.

Co to jest alkoholizm?

Definicja alkoholizmu to przewlekłe, postępujące i potencjalnie śmiertelne zaburzenie psychiczne związane z nadmiernym – i wręcz kompulsywnym spożywaniem napojów alkoholowych. Nie ma tutaj znaczenia rodzaj alkoholu – dotyczy to także produktów niskoprocentowych. Wszystko zależy od przyjmowanych ilości i częstotliwości picia oraz wynikających z niego negatywnych skutków. Chorobę charakteryzuje utrata kontroli nad ilością spożywanego alkoholu. Upośledza ona funkcjonowanie chorego na poziomie rodzinnym i zawodowym. Systematycznie obniża jakość życia, prowadząc w końcu do całkowitego fizycznego oraz psychicznego uzależnienia, z którego trudno się wyrwać.

Alkoholizm – co to za choroba, jak się rozwija?

Choroba alkoholowa jest podstępna. Może rozwijać się latami i wydawać się zupełnie niepozorna. Najpierw jest okazjonalne picie niewielkiej ilości alkoholu w towarzystwie, później picie weekendowe albo dla odstresowania się, a w końcu i picie codzienne – właściwie trudno stwierdzić, kiedy przekracza się niebezpieczną granicę uzależnienia od alkoholu.

Osoba uzależniona uważa, że ma wpływ na to, kiedy i ile pije – natomiast to złudzenie. Rozwój alkoholizmu charakteryzuje utrata kontroli. Spożycie alkoholu przekracza granice zdroworozsądkowe i to, co kiedyś było świetną rozrywką, nagle staje się przymusem, codziennością i niezbędnym elementem funkcjonowania.

Po wypiciu alkoholu w mózgu wzrasta stężenie neuroprzekaźników: serotoniny oraz dopaminy. To powoduje poprawę samopoczucia i uczucie zadowolenia, czasem wręcz błogostan. Jednak ich poziom obniża się wraz ze zmniejszaniem się stężenia alkoholu we krwi – i to do wartości niższych od wyjściowych. Gdy sytuacja się powtarza, może pojawić się potrzeba, a z czasem konieczność, przymus sięgnięcia po używkę.

Rozróżniamy kilka faz choroby alkoholowej:

  • Wstępną, prealkoholową – może trwać kilka miesięcy albo lat. Zaczyna się od odkrycia, że spożywanie alkoholu daje przyjemność oraz łagodzi negatywne stany emocjonalne, np. stres. Powoli zwiększa się tolerancja na alkohol. Często nazywa się ją fazą picia towarzyskiego. Nie musi przerodzić się w chorobę.
  • Ostrzegawczą – świadczy o niej występowanie luk w pamięci, ale nie tylko. Pojawia się potrzeba sięgania po alkohol częściej i w większych ilościach. Coraz więcej uwagi pochłania picie, szukanie wymówek i usprawiedliwień, np. okazji do świętowania lub zapijania smutków. Alkohol staje się „przyjacielem”.
  • Krytyczną – to przede wszystkim utrata kontroli nad piciem. Bardzo charakterystyczną jej cechą jest „klinowanie”, czyli powtórne sięganie po napój alkoholowy, żeby poczuć się lepiej po poprzednim piciu. Do tego dochodzi też problem, żeby w piciu się zatrzymać, ograniczyć do rozsądnych ilości. Zwykle pojawiają się już także kłopoty w życiu zawodowym i rodzinnym. Chory może natomiast wciąż mieć dłuższe okresy abstynencji.
  • Przewlekłą – pojawia się w momencie rozpoczęcia ciągów, które są coraz dłuższe, nasilają się także objawy abstynencyjne. Często na tym etapie dochodzi do np. utraty pracy czy rodziny. Chory czuje się samotny, odrzucony. Jeśli nie otrzyma pomocy, ten stan może trwać aż do jego śmierci.

Kogo dotyczy ten problem, czy są jakieś czynniki ryzyka?

Przede wszystkim należy pamiętać, że alkohol jako silna substancja chemiczna niekorzystnie wpływa na nasze zdrowie mimo pozornie „dobroczynnego” oddziaływania na samopoczucie, nastrój. Nadmierne spożycie alkoholu zaburza pracę ośrodkowego układu nerwowego, mózgu i czynność narządów: funkcjonowanie wątroby, nerek i pracę serca.

Problem choroby alkoholowej dotyczy wszystkich grup społecznych – bez względu na wiek, wykształcenie, status, majątek lub miejsce zamieszkania. Występuje zarówno u osób bezrobotnych i niewykształconych, jak i w środowiskach prestiżowych: zapadają na nią profesorowie, prawnicy, lekarze czy celebryci. Jedynym skutecznym sposobem zapobiegania uzależnieniu jest wyłącznie całkowita abstynencja – każdy, kto spożywa alkohol, naraża się na rozwój zaburzenia.

Istnieją pewne predyspozycje do popadnięcia w nałóg alkoholowy – są nimi czynniki dziedziczne, czyli choroba rodzica (lub rodziców). Uważa się, że dziecko osoby pijącej jest bardziej narażone na wystąpienie zaburzenia, bo może genetycznie zyskać pewne cechy, które mają wpływ na określoną reakcję organizmu na alkohol. Natomiast nikt nie nie „rodzi się” alkoholikiem. Rozwój choroby determinują sprzyjające czynniki społeczne – środowiskowe, psychologiczne, emocjonalne. Należą do nich m.in. traumy i inne problemy, z którymi trudno sobie poradzić, zaburzenia psychiczne albo poczucie spełniania „obowiązku” picia wobec danej grupy społecznej: rodziny, znajomych, współpracowników.

Jakie są objawy alkoholizmu? Czym jest alkoholizm w praktyce?

Na podstawie Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 uzależnienie od alkoholu diagnozuje się wówczas, gdy w ciągu 12 miesięcy występują przynajmniej trzy z sześciu poniższych objawów:

  1. Głód alkoholowy, czyli silne, natrętne pragnienie albo wręcz poczucie przymusu spożywania alkoholu.
  2. Upośledzona zdolność do kontrolowania picia alkoholu. Dotyczy to zwłaszcza trudności w powstrzymywaniu się od spożywania napojów alkoholowych (np. nie wychodzi „nie piję przed południem” lub „dziś nie piję”) oraz nadzorowaniu czasu (wpadanie w cugi) i ilości przyjmowanego alkoholu – np. chęć, potrzeba opróżnienia butelki do dna, silnego upicia się.
  3. Objawy odstawienne, abstynencyjne po zakończeniu picia alkoholu – przerwaniu jego przyjmowania lub zmniejszeniu dawki. Może pojawić się tzw. zespół abstynencyjny z takimi objawami jak drżenie mięśni, potliwość, szybsze bicie serca i podwyższone ciśnienie, nudności i wymioty, zaburzenia snu, bóle głowy, niepokój i lęk. U osób przewlekle nadużywających dużej ilości alkoholu może przyjąć formę powikłaną z symptomami takimi jak napady drgawkowe i halucynoza. Aby uniknąć objawów po spożyciu alkoholu lub je złagodzić, chory znów po niego sięga (lub po inne środki o podobnym działaniu – np. pochodne benzodiazepiny).
  4. Zwiększona tolerancja alkoholu, czyli do uzyskania takiego samego efektu potrzeba coraz większych dawek. W najbardziej zaawansowanym stadium może to być nawet śmiertelna dawka alkoholu – dla nieuzależnionej osoby, lecz nie dla chorego. Po wielu latach choroby może natomiast dojść do uszkodzenia wątroby i ośrodkowego układu nerwowego, a więc i zmniejszenia się tolerancji organizmu. Wiąże się to z mniejszą liczbą komórek nerwowych i upośledzeniem funkcjonowania wątroby (metabolizmu etanolu).
  5. Zaniedbywanie (postępujące) alternatyw picia alkoholu – np. pasji, zainteresowań i przyjemności. Jednocześnie zwiększa się czas potrzebny na zdobycie i konsumowanie napojów alkoholowych i powrót do normalności.
  6. Spożywanie alkoholu mimo świadomości jego szkodliwości. Dotyczy to zwłaszcza takich sytuacji, w których chory wie, że ze względów zdrowotnych nie wolno mu pić, np. zdiagnozowano u niego uszkodzenie wątroby albo stany depresyjne związane z uzależnieniem.

Ponadto współcześnie wyodrębnia się jeszcze tzw. picie szkodliwe. Nie jest co prawda uzależnieniem – nie występują charakterystyczne jego objawy, chociaż może się w nie zmienić. Jest jednak przyczyną (lub jedną z kilku) szkód zdrowotnych, zarówno w obszarze ciała, jak i psychiki, które mogą wywołać niepełnosprawność bądź wpływać negatywnie na stosunki społeczne. Do picia szkodliwego zalicza się m.in. spożywanie alkoholu w ciąży.

Jakie są skutki uzależnienia od alkoholu?

Przewlekłe nadużywanie alkoholu może powodować m.in.:

  • Uszkodzenie i marskość wątroby, zapalenie żołądka.
  • Niedożywienie i wyniszczenie organizmu.
  • Obwodowe uszkodzenie układu nerwowego (objawia się zaburzeniami czucia, parestezjami: uczucie mrowienie, drętwienia, „porażenia” skóry, a dalej zanikiem mięśni i chrypką wywołaną uszkodzeniem nerwu krtaniowego).
  • Miopatia alkoholowa, czyli postępujący zanik mięśni (niekiedy nawet po jednorazowym nadużyciu alkoholu pojawia się bolesność i tkliwość mięśni, czasem drobne skurcze).
  • Zaburzenia psychiczne, neurologiczne np. majaczenie, halucynacje, encefalopatia Wernickego (oczopląs, zaburzenia koordynacji i świadomości) i zespół Korsakowa (np. utrata pamięci świeżej, niepohamowane konfabulacje).
  • Nadciśnienie tętnicze, problemy kardiologiczne.
  • Śmierć – w wyniku powikłań bądź przyjęcia śmiertelnej dawki alkoholu (a za taką u osób dorosłych uważa się 5-8 gramów na kilogram masy ciała).

Poza problemami zdrowotnymi alkoholizm zwykle niszczy życie chorego na różnych poziomach np. zawodowym (utrata pracy lub trudności w jej utrzymaniu), rodzinnym (odejście małżonka, utrata zaufania bliskich), społecznym (odwrócenie się przyjaciół, problemy w nawiązywaniu i utrzymywaniu kontaktów), finansowym i prawnym.

Jak przebiega leczenie alkoholizmu?

Podstawowym środkiem w wychodzeniu z choroby jest terapia psychologiczna, w trakcie której łączy się odtrucie alkoholowe, przepracowanie problemów i zbudowanie motywacji do zmiany. Organizują je Ośrodki Terapii Uzależnień i Współuzależnienia, takie jak nasz ROKA na Kaszubach. Ważną częścią terapii jest też odseparowanie się od dotychczasowego środowiska – zmiana otoczenia, która sprzyja wyciszeniu oraz skupieniu się na sobie i swoich bliskich. Specjaliści prowadzący takie programy pomagają choremu odkryć podłoże problemu oraz radzić sobie ze stresem. Jeśli chory chce się zmienić, ma motywację, wykazują naprawdę dużą skuteczność.

Na terapię alkoholową zwykle składa się detoks, zajęcia terapuetyczne indywidualne i grupowe, konsultacje czy warsztaty.

Uzależniony od alkoholu może również (i jest to bardzo cenne – zwłaszcza po terapii albo gdy problem jeszcze nie przerasta) dołączyć do Wspólnoty Anonimowych Alkoholików. Nie jest to terapia ani profesjonalna pomoc lekarska, jednak pozwala przepracować (i współdzielić) doświadczenia i otrzymać od innych wsparcie, siłę, nadzieję – wzmocnić swoją motywację i wytrwałość w postanowieniu. Jedynym warunkiem dołączenia do wspólnoty czy klubu AA jest pragnienie zaprzestania picia.

Skuteczność terapii uzależnienia zależy od podjęcia świadomej decyzji o zaprzestaniu picia i chęci zmiany życia. Jak najbardziej możliwe jest osiągnięcie i utrzymanie całkowitej abstynencji. Należy jednak pamiętać, że nawet po zupełnym wyzdrowieniu alkoholikiem pozostaje się do końca życia. Każde sięgnięcie po alkohol rodzi ryzyko nawrotu choroby.

Często w terapii alkoholizmu stosuje się jeszcze różne środki farmakologiczne, które odtruwają organizm bądź zmniejszają głód alkoholowy. A ponadto osobnego leczenia nierzadko wymagają szkody zdrowotne powstałe w wyniku choroby.

FAQ:

  • Czym jest alkoholizm?

Alkoholizm jest zaburzeniem związanym z postępującym, nadmiernym, zazwyczaj też kompulsywnym spożywaniem napojów alkoholowych. Jest to schorzenie przewlekłe i potencjalnie śmiertelne; jego charakterystyczną cechą jest utrata kontroli nad piciem.

  • Jakie są objawy uzależnienia od alkoholu?

Istnieje wiele objawów, które nie muszą występować wspólnie, jednocześnie. Należą do nich głód alkoholowy, upośledzona zdolność kontrolowania picia alkoholu, objawy abstynencyjne, zwiększona tolerancja, zaniedbywanie innych przyjemności, aspektów życia przez picie alkoholu czy spożywanie go pomimo świadomości jego szkodliwości.

  • Jakie skutki ma przewlekły alkoholizm?

Choroba alkoholowa wyniszcza organizm (m.in. uszkodzenia wątroby i ośrodkowego układu nerwowego: mózgu) i psychikę, zaburzając funkcjonowanie w pracy, rodzinie. Znacząco obniża jakość życia, a niejednokrotnie prowadzi do śmierci.

Image
ROKA Ośrodek Terapii Uzależnień na Kaszubach
Łebieńska Huta, ul. Wczasowa 27
84-217 Szemud (województwo pomorskie)